مخصّص دليل تخصيص‌زننده و محدودكننده دليل ديگر مخصص ، دليلى است كه عام را تخصيص مىزند و گسترده نفوذ و تأثير آن را محدود نموده و شمارى از افراد عام را از حكم آن بيرون مىكند . به بيان ديگر ، هرگاه دليل خاص ، بر دليل عام مقدم گردد ، آن خاص را مخصّص و آن عام را مخصّص يا مخصوص مىنامند و به اين لحاظ ، بين خاص و مخصص فرق است ، زيرا ممكن است به دلايلى عام بر خاص مقدم گردد كه در اين صورت ، خاص را مخصّص نمىگويند . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 234 . اسنوى ، عبد الرحيم بن حسن ، التمهيد فى تخريج الفروع على الاصول ، ص 380 . رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ص 154 . محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 95 . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 81 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، 1 ، ص 517 . فاضل تونى ، عبد الله بن محمد ، الوافية فى اصول الفقه ، ص 119 . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 116 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 234 . شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، ج 1 ، ص 87 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 244 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 200 . جعفرى لنگرودى ، محمد جعفر ، مقدمه عمومى علم حقوق ، ص 263 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 364 . عجم ، رفيق ، موسوعة مصطلحات اصول الفقه عند المسلمين ، ج 2 ، ص 1388 . مخصص صريح ر . ك : مخصص مبيّن مخصص عقلى ر . ك : مخصص لبّى مخصص عقلى ضرورى مخصّص برگرفته از بداهت عقل در جايى كه مخصص ، حكم ضرورى عقل باشد ، آن را مخصص عقلى ضرورى مىنامند ؛ به بيان ديگر ، در جايى كه عقل بىدرنگ حكمى را درك كند ، آن حكم را حكم عقل ضرورى ، و در صورتى كه با آن ، عامى را تخصيص بزنند ، آن را مخصص عقلى ضرورى مىخوانند . مانند اينكه مولا بگويد : « اكرم العلماء » و عبد با عقل خود درك كند كه مولا اكرام همه عالمان كره زمين را نخواسته ، بلكه اكرام عالمان محل و يا كشور خود را خواسته است . نكته : مخصص لبّى ضرورى ، در حكم مخصص لفظى متصل بوده و سبب اجمال عام مىگردد . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 154 و 150 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 235 . مخصص عقلى نظرى ر . ك : مخصص لبّى غير ضرورى مخصص غير مستقل ر . ك : مخصص متصل مخصص لبّى مخصّص غير لفظى مخصص لبّى ، مقابل مخصص لفظى مىباشد و عبارت است از مخصص كه از نوع معنا بوده و قالب لفظى ندارد ؛ به بيان ديگر ، مخصصى كه در لفظ و كلام نباشد ، مخصص لبّى است ، مانند اينكه مولا بگويد : « اكرم العلماء » اما اجماع يا عقل ، به اكرام نكردن فاسق حكم كند ؛ در اين مورد ، اجماع يا عقل ، مخصص لبّى به شمار مىآيد . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 110 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 234 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 259 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 235 . شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، جزء 1 ، ص 89 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 112 . رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ص 155 . جعفرى لنگرودى ، محمد جعفر ، مقدمه عمومى علم حقوق ، ص 265 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 139 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 308 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 474 . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 196 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 368 . مخصص لبّى ضرورى ر . ك : مخصص عقلى ضرورى . مخصص لبّى غير ضرورى ر . ك : مخصص عقلى نظرى . مخصص لبّى نظرى ر . ك : مخصص لبّى غير ضرورى مخصص لفظى دليل لفظى تخصيص‌زننده دليل ديگر مخصص لفظى ، كه مقابل مخصص لبّى مىباشد ، مخصصى است كه در قالب لفظ و كلام مىآيد ، مانند آنكه مولا بگويد : « اكرم العلماء » و سپس بگويد : « لا تكرم الفساق » .